Dünyanın Şekli
01/12/2008  |  COĞRAFYA | (6)yorum | 29237 kez okundu.

 

DÜNYANIN ŞEKLİ 




Dünyanın şekli : Kutuplardan basık, Ekvatorda şişik, Geogit denilen özel yuvarlaktır.

 Dünyanın Şeklinin Sonuçları


 Ekvatordan kutuplara gidildikçe  (kutuplara gidildikçe (-->k)


a) Dünyanın Dönüş hızı (çizgisel hız) azalır    (V)


(Kutuplara gidildikçe dünyanın çevresi küçülür, yol azalır =>(v)-hız da azalır


b) Güneş ışınlarının geliş açısı (düşme açısı)azalır  (A)


c) Sıcaklık azalır  (T )


(Güneş ışınlarının, kutuplara doğru aldığı yol uzar, sıcaklık azalır)

SONUÇ 1)  Kutuplara doğru ; GİDİLDİKÇE;    
(V,   A,  T) (azalır)

d)



 

Yukardaki  şekilde   Paralel(Enlem) ve Meridyen (Boylam) gördük.

* Paraleller, Kuzeyyarımkürede 90,   Güneyyarımkürede 90 adet olmak üzere toplam 180 tane olan,

ekvatora paralel,

Birer derecelik  dairelerdir.

Ekvator 0 derecelik başlangıç paraleldir

Kuzey kutup noktası (KKN) ile Güney kutup noktası (GKN) da  90olik paralellerdir.

Yani Ekvatordan   kuzeye ve güneye gidildikçe ;Paralel numaraları, dereceleri artar.  (Derece: D ↑)

Yine kutuplara gidildikçe ; Paralel çevreleri azalır       (Çevre:Ç↓)


 Meridyenler, Kuzey ve kutup noktalarını birleştiren ,

Ekvatora dik olan dairelerdir.

Başlangıç meridyeni Londra yakınıda Grinwich meridyeni olup, 0 derecedir.

Başlangıç meridyeninin batısında 180, doğusunda 180 olmak üzere toplam 360 meridyen vardır ve

Araları birer derecedir.

Meridyen numaraları,  Grinwich’in doğusuna ve batısına gidildikçe artar.

.Meridyenler arası mesafe(M),    kutuplara gidildikçe (→k)=>   (M↓)ARTAR.

SONUÇ 2) Kutuplara gidildikçe (→k) paralel D↑,   Ç↓ ve   meridyen mesafe M↓

e)Dünyanın şekli Geoit olduğundan kutuplar basık, ekvator şişkindir.Yani kutuplardan yerin merkezine uzaklık,

ekvatordan yerin merkezine olan uzaklıktan küçüktür.O halde

Kutuplara gidildikçe;    yerin merkezinin çekim kuvveti = Yerçekimi ivmesi =g   ARTAR(g↑)

 f) Yerin şekli yuvarlak olduğundan, bir yüzü Güneşe dönükken aydınlık olur yani GÜNDÜZ’dür. Aynı anda arkada kalan

yüzü karanlıktadır GECE’dir.

g) (Öğle vakti, güneş daha dik gelir ve gölgemiz en kısadır.)

 Kutuplara giderken (→k),    öğle vakti GÖLGE (G↑) uzar.


h) Kutuplara giderken (→k), Güneşin doğuş(şafak)ile  Güneşin Batış (veya Grup vakti veya  Alacakaranlık süresi)  süresi (GBD↑) uzar.

SONUÇ 3) Kutuplara gidildikçe (→k)=>.Yerçekimi ivmesi (g) ↑
                                                                    .Gölge  (G) ↑
                                                                    .Güneş doğuş-batış süresi(GBD) ↑

ı)Dünyanın şekli,yuvarlak olduğundan, hep aynı yönde gidersek, başladığımız noktaya geliriz.

.Yerden yükseldikçe,   görebildiğimiz alan genişler


.Uzaklaşan gemi, gözden kaybolur.

2-A) Şekil 2: Paralel dairelerinin çevresi ,kutuplara gidildikçe azalır, ama 2 paralel dairesi arası uzaklık SABİT olup 111 km’dir.

B) Meridyen dairelerinin çevreleri(boyları) eşittir ,ama meridyenler arası uzaklık(sadece ekvatorda 111 km olup, max)kutuplara gidildikçe azalır.

Ek olarak 2 meridyen arası zaman farkı 4 dakikadır.Meridyenler yardımıyla 2 yer arasındaki saat farkını bulunuz.

.Aynı meridyen üzerinde Yerel saat aynıdır.

A)Bir yerin ekvatora olan uzaklığının derece olarak belirlenmesine ENLEM denir.

Türkiye 36-42o kuzey paralelleri arasındadır, dendiğinde ENLEMİNİ belirliyoruz.

Yani Türkiye, Ekvatorun kuzeyinde ve Türkiyenin en altında güneyinde 36o kuzey paraleli, en üstünde kuzeyinde 42o

kuzey paraleli vardır ve Türkiye kuzey-güney doğrultusunda (42-36=6x111km=)  yaklaşık 666 km büyüklüğündedir.

Enlemin Etkileri Nedir?

.Enlem arttıkça (kutupa, kuzeye gidildikçe, ( Ekvator=0, KKN=GKN=90 DERECELİ ENLEMLER) veya

Yüksek enlemlerde

.Güneş ışını düşme açısı Azalır(Açı ↓)

.Açı Azalınca => Sıcaklık(+) Azalır (+↓)

SONUÇ 4) Enlem,  Sıcaklığı etkiler,sıcaklıkta bitki örtüsü, toprak türü, akarsu düzeni, ekonomiyi, hayvan cinsini etkiler.

.Kutuplara gidildikçe (→k)=>Denizlerin tuzluluk oranı AZALIR, (Tuz↓),çünkü sıcaklık azalır, buharlaşma azalır,

Denizde su fazladır,Tuzluluk oranı DÜŞÜK.

B) Türkiye, 26-45o Doğu meridyenleri arasındadır dediğimizde ,Türkiye’nin 0o =Başlangıç meridyeni Grinwich’in

doğusunda, Türkiye’nin en batısından, solundan 26o doğu meridyeninin, en doğusundan, sağından 45o doğu

meridyeninin geçtiğini anlarız.

 Türkiye’nin en batısı ile en doğusu arasındaki saat farkını hesaplamak için (45-29=19x4 dakika=76 dakika) işlemini

yaparız. Yani saat farkı 1 saat 16 dakikadır.

C) Saat farkı:Doğuda Güneş  erken doğar ve erken batar .


.Dünya batıdan doğuya döndüğü için, doğudaki yerler Güneşi önce görür,DOĞUDA saat ileridir.


.Aynı meridyende yereL saat AYNI’dır. Fakat aynı meridyen (aynı boylamda) Güneşin Doğuş-batış saati farklıdır

(Yerel saat aynı, yani öğle saati aynı ama Güneşin doğuş-batış saati farklı olduğundan gece-gündüz süresi farklıdır).

SONUÇ 5) BOYLAM-Yerel saat farkını belirler.

.AYNI meridyen (Aynı boylamda)YereL  saat AYNI,

                                                      Güneşin Doğuş Batış saati farklı(yani gece-gündüz süresi farklı)dır.
.

                                                       Doğuda Güneş erken doğar,erken batar, saat ileridir

*Sadece 21 Mart ve 23 Eylülde Aynı boylamda Güneş’in doğuş-batış saati AYNI’dır.(Çünkü bu tarihler ekinoks t

arihleridir) GECE süresi=GÜNDÜZ süresi

*Güneş ekvatora yakın yerlerde kısa sürede doğar ve batar .

3) Bir yerin, Dünyada bulunduğu yeri, onun KONUMUDUR.

A) ÖZEL KONUM: Türkiye’nin özel konumu nedir ?, yani Türkiye’nin yeriyle ilgili, Türkiye ait özel konumlar nedir?
.

3 tarafı denizle çevrili ve boğazlara sahip, ticaret yolları üzerinde


.Yükseltisi fazla ve batıdan doğuya yükseklik artmakta

 
.Yeryüzü şekilleri çok çeşitli, iklim ve ürün çeşitliliğine neden olmakta


.Turizm gelişmiş


gibi Türkiye’nin yerine sahip olmakla ilgili özelliklerdir.

B)MATEMATİK KONUM

Bir yerin, paralel ve meridyenlere göre belirtilmesidir.Türkiye’nin Matematik Konumu;36-42o doğu meridyenler

arasındadır.

C)MATEMATİK İKLİM KUŞAKLARI


.Dönenceler arası TROPİKAL KUŞAK (23o 27’lik Yengeç ve Oğlak Dönenceleri arası)
.

Dönenceler ile Kutup Daireleri arası ORTA KUŞAK(23o27o Dönenceler ve 66o33 Daireleri)

.Kutup Daireleri ile Noktaları arası KUTUP KUŞAĞI (66o33 daireler ve 90o noktaları)


*Matematik iklim kuşakları aslındai üstte sağdaki şekildeki gibidir.Sıcaklık iklim kuşakları 2 yarım kürede

farklıdır.Çünkü kuzey ve güneyyarımkürede kara ve denizlerin dağılış oranı farklıdır.

1-)Resim5



Üstteki  dörtgenin matematik konumunu nasıl yazarız?


.Paralellere (enleme)bakalım.

15’den 60’a kuzeye gidildikçe artmakta => Yani Kuzeyyarımküredeyiz. (Aşağıda, Güneyde, güneye gidildikçe artar.)

Kuzey yarım kürede -->15o-60o Kuzey paralellerindeyiz.

.Meridyenlere (Boylama) bakarsak, 15’den 75’e sola giderken artmakta, yani batıya giderken artmakta.Grinwich

başlangıç meridyeninin batısındayız demektir.    15-75 Batı meridyenleriyiz .

SONUÇ: Matematik konum:15o-60o Kuzey paralelleri ve 15-75 Batı meridyenleriyiz.

2-) Resim6

Taralı  bölgenin  matematik  konumunu  yazalım

*0 derece yani  EKVATORUN  GÜNEYİNDEYSE; KUZEY PARALELLERİNDE olmalı30- 60 derece kuzey paralellerindeyiz.

*0 derece  Başlangıç  Meridyeninin  BATISINDA olduğuna göre;  40-80 derece Batı Meridyenleri arasındayız.

*Matematik konum:  30-60 derece KUZEY paralelleri ile  40-80 derece BATI  Meridyenleri arasındayız. 

 

3-)Resim7



 A, B, C den  hangisinin  izdüşüm alanı en büyüktür?

*Enlemler (Paraleller)  arası DAİMA heryerde  111 km dir.

*Boylamlar  (Meridyenler) arası ekvatorda max olup, 111km’dirKutuplara gidildikçe azalmaktadır.

**O halde kutuplara gidildikçe ALANDA azalmaktadır.

**Maksimum alan, ekvatora en yakın olan bölgenindir.  YANİ A alanı en büyük alandır.


4-)   

 

.Paralel ler  10’dan 40’a , güneye gidildikçe artmakta.Yani Güneyyarımküredeyiz.(Ekvatorun altında)20-40o Güney paralellerindeyiz.

.Meridyenler doğuya (sağa,  15 den  75 e) gittikçe artmakta,Yani grinwich =Başlangıcın doğusu, doğu meridyenleri olmalıyız    ve  15-75o Doğu meridyenlerindeyiz.

.K ve N, aynı meridyen (boylamda) olduklarından;   Yerel saatleri aynı  yani  öğlen aynı saatte olmakta

Fakat -1 Güneş’in doğuş-batış saati farklı     

           -2 Gündüz ve gece süresi farklı   (sadece ekinoksta 21 Mart ve 23 Eylülde -1 ve -2 eşittir.)

+ M en doğuda olduğundan, saati ileridir.

SORU:  L’de saat 14.00 ise M de kaçtır?

M 'nin  BOYLAMI = 75  ve   L'nin BOYLAMI=15 ise aralarındaki  BOYLAM FARKI=75 - 15 = 60 Boylamdır.

İKİ BOYLAM ARASI ZAMAN  FARKI=4 DAKİKA olduğuna göre;   60.4 dakika=240 dakika = 4 saat  M ile L arasında YEREL SAAT FARKI vardır.

DAHA DOĞUDA OLAN M'NİN SAATI İLERİDİR  VE 4 SAAT İLERİ OLMALIDIR.

** L’nin saati 14.00 e 4 saat eklersek , M’de saat 14.00 + 4 SAAT = 18.00   OLMALIDIR.

+ EKVATORA EN YAKIN OLAN (K) DA  Güneşin doğuş –batış süresi en kısadır.

 
+40o ENLEMİNE   GİDİLDİKÇE  YANİ KUTUPLARA  GİDİLDİKÇE  ; Güneş Işınları  en EĞİK , en DAR açıyla  gelir. GÖLGE UZAR.   Ekvatora yaklaştıkça, DİKLEŞİR açı büyür   VE   GÖLGE  KÜÇÜLÜR.

+ M de saat 19:00 ise L de kaçtır?

*L batıda olduğuna göre, YEREL  SAATİ  DAHA  geride olmalı, 19:00’dan önce olmalı L ve M arasında 4 saat farkı

vardı.   L’nin saati= M’nin saati-4 saat=19-4=15:00 olmalı.

+ Ekvator yukarda olduğuna göre (10o paralelin üstünde) ekvatora en uzak  yer  N’dir ve  

kuşuçuşu mesafesi= 111x40=444km  dir.


+Başlangıç meridyeni 15’ nci meridyenin  SOLUNDA   olduğuna göre, BAŞLANGIÇ  MERİDYENİNE EN UZAK OLAN yani EN DOĞUDA OLAN   M’dir.(75.meridyendir)  ve  M’de güneş önce doğar, önce batar.



A-->Mnoktası,                  B-->L noktası olabilir.

DAHA DOĞUDAKİ  MERİDYENDE OLAN  M’de güneş erken doğup , erken battığından M’de güneş daha çok yol almış, güneşin  en tepede  olduğu  öğle vaktinini  geçmiş  SOLA doğru  batışa  DAHA yakın olmalıdır.


5-)

   
A’da yerel saat 10:00 iken, B’de 12:00 ise A ve B arası kuşuçuşu mesafeyi bulalım?


*Saat farkı =12-10=2 saat =2x60=120 dakikadır.

 
*2 meridyen veya 1o lik meridyenlik  YEREL SAAT FARKI  4 dakikadır.

120 dakikalık yerel saat farkı  /4 dakika =  30 tane meridyen A ile B arasında olmalıdır.


*Sadece ekvator üzerinde 2 meridyen arası 111 km olduğundan; A ile B arası kuşuçuşu uzaklık=30x111=3330 km.

 

6)



A’dan C’ye kuşuçuşu uzaklık?


*A’dan B ye 60-20=40 enlem geçiyor.(  Enlemler arası daima 111km olduğundan )--> 40enlem * 111km=440km’dir.


*B den C’ye ekvator üzerinde boylam değiştiriyor.(Boylamlar arası sadece ekvatorda 111 km)

DİKKAT 20o Batı ve 40o doğu boylamı arasındaki  boylamları  bulmak için; boylamları TOPLAMALIYIZ:

20 + 40 = 60 boylam olur.

 60BOYLAMx111km =6660 km  buluruz.

TOPLAM  kuşuçuşu uzaklık (A'dan B'ye 4440) + ( B'den C'ye 6660 km) = 11100 olur.

7)

A ve B’de


.(Ekvator 30 derecenin altında yani GÜNEYDEdir) DAHA EKVATORA YAKIN olan B’de güneşin doğma süresi, batma süresi kısadır.


.KUTUPLARA DAHA YAKIN OLAN  A’da gece-gündüz süre farkı fazladır.


.A ve B, aynı boylamda yerel saatleri AYNIdır

.Ama Güneş ışınlarını aynı açıyla almazlar. A ve B ekvatorun kuzeyinde olduğundan,

kutuba yakın olan, daha kuzeyde olan, derecesi yüksek olan A, daha dar açıyla alır.

 

8-)


 

AYNI BOYLAMDA OLAN  A ve B’de ortak olanları   yazalım.

 

ikiside  ekvatora eşit uzaklıktadır. (A ve B Nin ikisi de EKVATORA 25 derecelik ENLEM uzaklığındadır)

.İkisininde ekvatora kuş uçuşu uzaklığı eşittir.
.

Yerel saat aynı. (İkiside  AYNI BOYLAMdadır)

- Sıcaklıklar farklıdır.  İA  ekvatorUN ÜSTÜNDE KUZEYyarıkürede,  B  ekvatorun altında GÜNEYyarıkürede   olduğundan, A ve B de farklı mevsimler yaşanır.(A’da yaz ise, B’de kış olur.)

KURAL) Gölge yönleri farklıdır.  Kuzeyde olan A’ya güneş  alttan- güneyden-ekvator tarafından vurduğundan gölgesi kuzeye uzanır.

(Güneyde olan B’ye güneş kuzeyden vurduğundan, gölge Güneye uzanır.)


9-) Aynı enlemde olan,     8. Sorudaki   A ve C’de ortak olanları yazalım


Aynı enlem, aynı güneş açısı, açısı aynı sıcaklık demek


.A ve C ikiside kuzey yarım kürede, aynı mevsimler demek


.Aynı enlem, aynı açı, aynı gölge boyu demek

- Farklı yerel saat demek.  C bölgesi,  DAHA DOĞUDA   olduğundan, yerel saati ileridir,  güneş erken doğar ve batar.

10-)
           

A)Coğrafi konumla ilgili doğru olanlar


*Coğrafi konumda hem matematik hem özel konum var.


a.) Her zaman Ekvatora EN YAKIN olan  A'ya   güneş ışınları DAHA  BÜYÜK  AÇIyla gelir.

 

b.) KUTUPLARA DAHA YAKIN(Ekvatora daha UZAK) OLAN  Z' de GRUP ve ŞAFAK VAKTİ DAHA UZUNdur.

c)DAHA  DOĞUDA OLAN  B' de YEREL  SAAT EN İLERİDİR.                                                                                                                                                                                            
(a) ve (b) şıkları  enlem,     (c)şıkkı    boylam etkisidir.

 

* KUTUPLARA EN UZAK(Ekvatora en yakın)   A'da  Yerçekimi ivmesi (g) da en azdır.

*(A) yı güneyden gelen(ekvator tarafından) rüzgarlar ısıtır,

(Z) yi kuzeyden(kutuplardan gelen)   gelen  rüzgarlar soğutur.(Bu kuzey yarım kürede geçerlidir.)

KURAL:Ekvatordan  gelen rüzgar sıcaktır,ısıtır.

Güney yarım kürede , ekvator kuzeydedir=> kuzeyden gelen rüzgar ısıtır

Kuzeyyarımkürede ekvator  güneydedir ve güneyden  gelen rüzgarlar  ısıtır.
.

*Akdeniz'de turizm ERKEN BAŞLAR (yani, Akdeniz daha sıcaktır)  Enlem etkisidir, çünkü Türkiyede Akdeniz Ekvatora en yakın, küçük ,alçak enlemdedir.

*Karadenizde gece-gündüz farkının, Akdenizden fazla olması(Gece-gündüz farkı kutupa gittikçe artar, Hatta kutuplarda 6 ay gece, 6 ay gündüz olur.)Enlem etkisidir.


*Akdenizdeki sıcaklığın Karadenizden yüksek olması (Enlem Etkisi)


*Paralel dairelerinin çevre uzunluğu en fazla A’dadır.(Ekvatora yakın olan paralel dairelirenin çevresi en uzundur.)


*Türkiyenin ulusal veya ortak saatini B’den geçen boylam yaparsak, ǒın yerel saati ile ulusal saat fark en fazla olur.
Çünkü   Ç  ile  B  arasındaki  BOYLAM FARKI EN FAZLAdır.

*Matematik konumla, o yerin ekvatora kuş uçuşu uzaklığını(enlemden), başlangıç meridyenle arasındaki zaman farkını(boylamdan), güneş ışınlarının düşme açısını(enlemden) bulabiliriz.

B)Özel konumla açıklayabileceklerimiz  şunlardır:


.En düşük sıcaklıklar Doğu Anadoludadır.(Doğu Anadolu  dağlık  ve YÜKSEKtir)


.Egede ulaşım kolay, Karadeniz ve Akdenizde zordur. (Ege'de dağlar kıyıya DİK ve ulaşım kolaydır AMA Karadeniz ve Akdeniz'de dağlar kıyıya PARALEL olup kıyıyla iç kısımların ulaşımı ZORdur.)


.Yıllık yağış miktarı Doğu Karadeniz’de en fazladır. (Türkiye'nin en fazla ORMANI olan bölgedir)

.3 kıta arasında olması ve Boğazlara  sahip olması.


.Ortadoğu, petrol ülkelerine komşu olması.


.Aynı anda 4 mevsim yaşanması, bundan dolayı  iklim ürün çeşitliliğinin olması


.Doğuyu gidildikçe yüksekliğin artması ,bu nedenle  soğukların da artması

Yorumlar

1)bengi su | 05/12/2011 | 15:12:38
dünya şekilleri b.k gibi çizilmiş.
2)burcu | 07/11/2012 | 19:11:14
cok saç.ma
3)merve | 06/01/2013 | 18:01:42
bengi su buraya birşeyler öğrenmek için giriyoruz saçma sapan yorumlar yazmak için değil terbiyesizlik yapma
4)CİHAT SARIKAYA | 29/01/2013 | 12:01:59
çok güzel olmuş elinize sağlık teşekkürler... kendinize ait cografya ile ilgili özel bir siteniz var mı ?
5)adsiz | 05/12/2013 | 22:12:26
Emeginize saglik ben kpss ogrencisiyim sekillerle anlatmanizda cok guzel
6)Enis ÖZTOPRAK | 18/06/2014 | 12:06:55
Emeğiniz için teşekkürler. Faydalı oldu.

Yorum Yaz

İsminiz

Eposta adresiniz

Güvenlik Kodu

Yorumunuz

 
 
 
 
 
Isı ve Sıcaklık21ocak2014YENİ
21ocak2014eklendi. Bitti... »
KaldırmaKuvvetiYeniMart2013
KaldırmaKuvvetiYeniMart2013... »
ÖĞRENCİLER LÜTFEN SORU ve CEVAPLARINI AYNEN KOPYALAMAYINIZZZZZZZZ
KOPYALAMAYINIZZZZZZZZ. ÖGRENCİLER LÜTFEN SORU VE CEVAPLARI AYNEN KOPYALAMAYINIZ... »
Sınav Kolay Başarı Kolay
*Dersin esasını öğrenelim, anlayalım, temel kavram ve yasaları öğrenelim, detaylara boğulmayalım. Ezberlemeyelim. *Yanlış yaptıklarımızın muhakkak doğrusunu öğrenelim, doğrular bizimdir, yanlışkarımızdan öğreniriz. *Konuları çok fazla tekrara gerek yok, amaç günde çok fazla soru yapmak değil ; güzel ve değişik dersanelerin sorularından yapmalıyız. Önemli konuların hepsini 3-4 aydabir sorularla sürekli tekrarlıyor olmalıyız. *Soruları çözerken; zor, normal ve kolay soruları ayırtedebilmeliyiz. Zor veya uzun vakit kaybettirebilecek sorulara boğularak vakit kaybetmemeliyiz. Hedefimize ulaşmak için; her dersten en az kaç soru cevaplamamız gerekiyorsa; önce kolay sorulardan hata yapmadan çözmeliyiz.... »