Yapım-ÇekimEkleri ve BileşikKelimeler
01/09/2008  |  TÜRKÇE | (3)yorum | 7721 kez okundu.

YAPIM EKLERİ

1)İSİMDEN İSİM TÜRETEN

İtalik yazılan eklerle soldaki türü=isim olan  basit kelimelerden yine türü=isim olan

kelimeler türetilmiştir.
• Tat lı,  su lu,  kir li,  yer li,  ses li,  kas lı,  İzmir li,  yağ lı,  eğlence li,  hava lı
• Şeker lik,  ağaç lık,  çirkin lik,  eğlence lik,  göz lük
• Ev siz,  hava sız,  para sız,  çare siz
• Fizik çi,  diş çi,  iş çi,  gözlük çü,  süt 
• Gelin cik,  karın cık,  zavallı cık,  ufa cık
• İnsan ca,  kardeş çe, Türk çe
• Çabu cak,  yavru cak
• Göç men, Türk men, koca man
• Can dan,  iç ten,  dış tan
• Söz de,  göz de, yerin de
• Acı mtrak
• Mavi msi
• Vatan daş,  yol daş

2)İSİMDEN FİİL TÜRETEN

İtalik yazılan eklerle soldaki türü=isim olan basit yapılı kelimelerden , türü=fiil olan

kelimeler türetilmiştir
• Baş la,  su la,  iş le,  zayıf la
• Temiz len,  ses len
• Güzel leşen,  kucak laş
• Düz(e) l,  ince l,  az(a) l,  kısa l
• Deli  r,  hapşı  r
• Gec ik,   göz ük   bir ik
• Boş a,  
• Baş ar,  sar ar
• Şırıl da,  horul da,  fısıl da
• Azı msa,   benim se
• Su sa,   önem se

3)FİİLDEN FİİL TÜRETEN
 
İtalik yazılı eklerle soldaki türü=fiil olan basit yapılı kelimelerden, yine  türü=fiil olan kelimeler türetilmiştir.

• Gül dür,   gez dir  
• Kov ala,   ite le,   eş ele
• Çık ar,   kop ar
• Sev(i) l,   at(ı) l,   aç(ı )l
• Gez(i) n , giy(i)n,  kaç(ı)n
• Kaz ı,  yaz ı
• Kapa t,  işle t
• Tık a
• Al ış,   kap ış,  gül üş


4)FİİLDEN İSİM TÜRETEN

İtalik yazılı eklerle soldaki türü=fiil olan basit yapılı kelimelerden , türü= isim olan kelimeler türetilmiştir.


• Doğ um,   giy im,   seç im,  bak ım
• Ek in,    diz in
• Taşı t,  geç it,   an ıt
• Aç ık,  büyü k,  soğu k
• Gez i,  aç ı,  doğ u,  ört ü
• İnan ç,   kazan ç,   güven ç
• Oku r,   yaz ar,   çiz er
• Aç acak,   iç ecek,   gel ecek
• Say man,   öğret men,   eğit en
• Topla ma,   çıkar ma,   böl me,   çarp ma,   danış ma
• Ek mek,   ye mek,   çak mak,   yürü mek,   gez mek,   bak mak
• Anla yış,   gör üş,   yağ ış
• Söyle nti,   gör üntü
• Sat ıcı,   koşu cu
• Ver gi,   sev gi,   say gı
• Gir gin,   dal gın,   gez gin
• Süpür ge,   bil ge
• Çalış kan,   çekin gen
• Süz geç,   del geç
• Bil giç,  dal gıç


İsimden fiil türeten ve Fiilden fiil türeten yapım eklerinde fiil türediğinden, türetilen fiile –mek ,-mak ekleyip fiil olup olmadığını kontrol edelim.

ÖNEMLİ: Kök+ Ek= Gövde

Kök ile gövde (sözcüğün bütünü) arasında anlam ilişkisi olmalı.
a)Yolcu  nun  en basit anlamlı parçası Yol dur.(Yo değil.)

Yol ile yolcu arasında anlam ilişkisi vardır ve ikisi de farklı şeyleri belirtmektedir.O

halde isimden isim türemiştir.

(cu) yapım ekidir.

Yol (isim) + cu (yapım eki)= Yolcu (isim türedi)

b)Toprak, (top) en basit ve anlamlı parça ile (toprak) arasında anlam ilişkisi yok.

c)Topçu,(top) en basit ve anlamlı parça ile topçu arasında anlam ilşkisi var (Topçu,topu kullanan kişi)

Top(isim)+çu(yapım eki)=Topçu(isim türedi)

Top=kök   Topçu=gövde

 

1. Sıkıcı yı inceleyelim.En basit hali ve anlamlı parçası: Sık yani sıkmak fiilinin kök hali
Sık (fiil) + ı (yapım eki) = Sıkı (isim türedi)

*Sık ile sıkı arasında anlam ilişkisi var.(Sıkı,sıkmak fiilinin uygulanması sonucu bir cismin sıkı hali.)

*Sıkı(isim)+ cı (yapım eki)=Sıkıcı(isim türedi)

**Sık-ı-cı:  2kere yapım eki alıp fiilden isim türedi.

**Kökü: sık
   
Yapım ekleri: (ı) ve (cı)

Gövde( Türemiş kelime) : SIKICI
 
2.Gez(fiil)+i( yapım eki) + ci(yapım eki) = Gezici

Fiil+ 2yapım eki = Gövde  Fiilden isim türedi. 

3.Kitapçı: En basit hali kitap ile kitapçı anlam ilişkili.

Kitap(isim) + çi ( yapım eki)= Kitapçı (isim türedi)

 4.Yaz ( fiil) + I ( yapım eki) + cı ( yapım eki) = Yazıcı ( isim)

 5.Ses (isim) + siz ( yapım eki) + lik ( yaım eki)= Sessizlik (isimden isim türedi.)

 6.Bekle+ nen(yapım eki)= Beklenen (isim) (fiilden isim türedi)

 7.Yaz(fiil) + ı  ( yapım eki) + lı ( yapım eki)= Yazılı ( isim)

 8.Düşün (fiil) + ce ( yapım eki)= Düşünce (isim)

 9.Dur(fiil) + ma ( yapım eki) = Durma (isim)

  Oku(fiil)+ ma (yapım eki)= Okuma (isim)

  Danış(fiil) + ma(yapım eki)= Danışma (isim)

 10.Bak(fiil)+ ış ( yapım eki)= Bakış (isim)

  Yan (fiil) + ık (yapım eki)= Yanık (isim)

  Çalış(fiil) + ma (yapım eki)= Çalışma ( isim)

  11.Koş(fiil) + u (yaım eki)= Koşu ( isim)

  Sür(fiil9 + ü (yapım eki)= Sürü (isim)

DİKKAT! Ev(i) boyanmış. ( Kimin evi boyanmış?)
                   İyelik eki oldu.

Ev(i) gösterdi. (Kimin evi gösterdi. İyelik eki  OLMADI, ismin –i halidir.
Karıştırmayalım!

ÇEKİM EKLERİ

1.İsmin halleri (Belirtme: ev-i, Yönelme: Ev-e, Bulunma: ev-de, Ayrılma:ev-den)

2.Tamlama ekleri (-ın-İlgi eki: Sınıf-ın ,   Kapı-s-ı-  İyelik eki :-ı)

3.İyelik ekleri (ev-im,  ev-in,  ev-i,  ev-imiz,  ev-iniz,  ev-leri)

4.Çoğul eki (-ler,-lar)

5.İlgi eki (Benim-ki)

6.Ek fiiller (Asker-im,   öğrenci-sin,  doktor-dur,  çocuğ-uz)

1. den 6.ya isimlere gelen çekim ekleriydi.


7. den itibaren FİİLLERE gelen çekim ekleri de vardır.

7.Kip (zaman gösteren) ekleri

7.A-BASİT ZAMANLAR

1)HABER Kipleri
    7.1 Gel-di ( di’li geçmiş zaman)
    7.2 Gel-miş (miş’li geçmiş zaman)
    7.3 Gel-iyor (şimdiki zaman)
    7.4 Gel-ecek ( gelecek zaman)
    7.5 Gel-ir ( geniş zaman)   
     
2) Dilek kipleri
            
• Ara-malısın ( gereklilik)
• İç-eyim,  aç-alım,  gel-elim (istek kipi)
• Keşke gel-sen (dilek)
• Sor-san söylerim (şart)

7.B BİLEŞİK  ZAMANLAR

Bileşik zamanlarda fiil birden fazla kip eki alır.

• Ge-lmiş-ti (miş+di geçmiş zaman )
• Gel-ecek-ti (gelecek+di’li geçmiş zaman)
• Gel-ir-miş (geniş+miş’li geçmiş zaman)

7.C ÖZEL  BİLEŞİK  ZAMANLAR

• Kazan-abilirim ( yeterlilik eylemi)
• Çöz-üverdi ( tezlik eylemi)
• Bak-akaldım ( sürerlik eylemi)
• Öl-eyazdım ( yaklaşma eylemi)

7.D ŞAHIS   EKLERİ

• Uyudu-m :1.tekil şahıs
• Uyudu_n :2.tekil şahıs
• Uyudu--   :3.tekil şahıs
• Uyudu-k  :1.çoğul şahıs
• Uyudu-nuz: 2.çoğul şahıs
• Uyudu-lar: 3.çoğul şahıs


*Çekim ekleri YAPIM eklerinden SONRA gelir.

1. Kış (isim) + lık (yapım eki) +lar (çoğul)(çekim eki) +ımız (iyelik eki)(çekim eki)+i

(i hal eki)(çekim eki)

2.   Su (isim)+ lan (yapım eki)+mış(miş’li çekim eki) + tı(di’li geçmiş zaman)(çekim eki)

3.  Aç(fiil)+ (ı)k(yapım eki)+  lan(yapım eki)+  dı(di’li geçmiş çekimeki)

4.   Ev-i-ni barkını satıp şehre gitti.

            -i,  iyelik eki (çekimeki)dir.   –i eki  ismin –i halidir. (belirtme)(çekim eki)


            (SATIP) taki (-ıp)   eki,  zarf fiil türeten ektir. (yapım eki)
            
            (ŞEHRE) deki (–e,  ismin –e halidir. (yönelme) (çekim eki)

      *Zarf fiil türeten ek:Fiilimsidir.(TÜREMİŞ SÖZCÜKLER)

       Fiilimsiler: Fiillere eklenen bir takım eklerle oluşan isim,sıfat,zarflardır.
     
       Çekimlenemezler,kaç tane fiilimsi varsa o kadar yan cümlecik vardır.
      
       Ör:Satıp:fiilimsiyse 1 yan cümlecik vardır.

FİİLİMSİLER

A) İsim-fiil MASTAR(fiilin ismi)fiilden isim türetilmesidir.

• Oku-ma,  yaz-ma

• Gel-mek

• Gör-ü,  bak-ış
        
DİKKAT

a) Gel-me (olumsuz me)
b) Gel-me   git-me (mastar mastar) olmalı,  a ve b yi karıştırmayalım

B) Sıfat-fiil ORTAÇ:Fiilden sıfat türetilmesidir


• Gel-en kız
• Gör-en göz
• Öp-ülesi göz
• Sil-inmez yazı
• Ak-ar su
• Ça-lmadık ev
• Gel-ecek para
• Yetiş-miş çocuk

C)Zarf-fiil (bağ-fiil/ulaç) :Fiilden zarf türetilmesidir.

• Gid-ip geldi,   at-ıp   tut-tu
• Koş-a   ko-şa   gitti
• Gör-meksizin   atladı
• Yürü-yerek   geldi
• Koş-madıkça   kazanamaz
• Dön-ünce   gideriz

    
Bil(kök fiil)+ e ( geniş zaman)(çekim eki)+mez (olumsuz ek)+di (di’li geçmiş zaman)(Ç.E)+niz (şahıs eki) (ÇE)(2.çoğul)

BiLEŞİK SÖZCÜKLER


• ANLAM  KAYMASI
-Devetabanı: Deve- hayvan ,  tabanı-parça  belirtmekte, 2 kelime beraberce  anlam

yitirerek çiçek belirtmektedir.

-Ateşböceği: Ateş anlam yitirmiş, böcek anlamını  korumuştur.

-Kırkbayır: 2 kelime de anlam yitirmiş, hayvanın  sindirim organını  belirten bir

kelime oluşmuştur.

• SES  DÜŞMESİ     VEYA  SES   TÜREMESİ
     
      -Kahvealtı:  kahvaltı(e  sesi düştü)

      -Zan etmek: zannetmek (e  sesi  türedi)

• SÖZCÜK  TÜRÜ  KAYMASI

       -Bilgisayar:  ad+eylem türlü 2 kelime isim türünde yeni bir kelime oluşturdu.

       -Vurdumduyaz: eylem+eylem türünde 2 kelime Sıfat oluşturdu.

• BİLEŞİK  SÖZCÜK  KURULUŞU

-Kuş+adası(isim tamlaması)
-İlk+bahar(sıfat tamlaması)

-Çıt+çıt(yansıma+yansıma)

Yorumlar

1)ali | 03/02/2014 | 12:02:10
çok kötü
2)GÜLO | 03/02/2014 | 12:02:28
AMINIZA KOYUYUM
3)ayşegül doğan | 11/11/2014 | 18:11:39
Çok güzel ama bazı şeyler verilmemiş

Yorum Yaz

İsminiz

Eposta adresiniz

Güvenlik Kodu

Yorumunuz

 
 
 
 
 
Isı ve Sıcaklık21ocak2014YENİ
21ocak2014eklendi. Bitti... »
KaldırmaKuvvetiYeniMart2013
KaldırmaKuvvetiYeniMart2013... »
ÖĞRENCİLER LÜTFEN SORU ve CEVAPLARINI AYNEN KOPYALAMAYINIZZZZZZZZ
KOPYALAMAYINIZZZZZZZZ. ÖGRENCİLER LÜTFEN SORU VE CEVAPLARI AYNEN KOPYALAMAYINIZ... »
Sınav Kolay Başarı Kolay
*Dersin esasını öğrenelim, anlayalım, temel kavram ve yasaları öğrenelim, detaylara boğulmayalım. Ezberlemeyelim. *Yanlış yaptıklarımızın muhakkak doğrusunu öğrenelim, doğrular bizimdir, yanlışkarımızdan öğreniriz. *Konuları çok fazla tekrara gerek yok, amaç günde çok fazla soru yapmak değil ; güzel ve değişik dersanelerin sorularından yapmalıyız. Önemli konuların hepsini 3-4 aydabir sorularla sürekli tekrarlıyor olmalıyız. *Soruları çözerken; zor, normal ve kolay soruları ayırtedebilmeliyiz. Zor veya uzun vakit kaybettirebilecek sorulara boğularak vakit kaybetmemeliyiz. Hedefimize ulaşmak için; her dersten en az kaç soru cevaplamamız gerekiyorsa; önce kolay sorulardan hata yapmadan çözmeliyiz.... »